Straty ciepła w budynkach mieszkalnych spowodowane są jego przenikaniem przez przegrody zewnętrzne (ściany, okna, dach i podłogę). Mogą również wynikać z istnienia różnego rodzaju niepożądanych nieszczelności. Poza tym straty ciepła towarzyszą działaniu systemu wentylacji. Najpierw przy ogrzewaniu powietrza pobieranego a dalej uchodzą z powietrzem wymienianym. Aby zmniejszyć zapotrzebowanie domu na ciepło, trzeba zminimalizować jego straty.
Na wielkość strat ciepła domu wpływa:
Finalny efekt w postaci energooszczędnego domu powstaje z połączenia kilku elementów.
Projekt
Duży dom = duże nakłady na ogrzewanie. Powierzchnia przegród zależy nie tylko od powierzchni użytkowej domu, ale także od jego kształtu. Jeśli dom ma być energooszczędny, musi mieć zwartą bryłę. Szukając projektu takiego domu, warto sprawdzić, jaki jest stosunek powierzchni przegród zewnętrznych do jego kubatury. Najlepiej, gdy dom będzie wybudowany na planie prostokąta, z prostym dwu-, a najlepiej jednospadowym dachem, bez wykuszy i lukarn.
Zdecydowanie mniejsze straty ciepła w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni występują w domach piętrowych i z poddaszem użytkowym niż w parterowych. Do znaczącej części strat dochodzi przez dach.
Dom potrzebuje mniej energii do ogrzewania, gdy pomieszczenia są w nim usytuowane w taki sposób, że od północy znajdują się jedynie te o funkcji pomocniczej.
Materiały
Największe straty ciepła wynikają z tego, że przenika ono przez ściany i dach domu, dlatego trzeba zadbać o ich staranne docieplenie odpowiednio grubą warstwą izolacji termicznej. Ogrzane powietrze we wnętrzu domu ma tendencję do unoszenia się, więc większe znaczenie ma właściwa izolacja dachu.
Okna
Wybierając projekt domu, warto zwrócić uwagę na okna. W zależności od powierzchni stolarki oraz od zastosowanych rozwiązań technicznych w okresie grzewczym mogą przeważać straty lub zyski ciepła. Idą dalej jest pochodną powierzchni okien i drzwi, izolacji termicznej oraz przepuszczalności energii promieniowania słonecznego przez oszklenie. Jeśli decydujemy się na dom z dużymi oknami, by straty ciepła były jak najmniejsze, należy zamontować specjalne okna o niższym od standardowego współczynniku przenikania ciepła U. W sprzedaży są okna, których współczynnik U jest niższy niż 0,8 W/m2K.
Mostki termiczne
Mostki termiczne to miejsca zaizolowane gorzej niż reszta przegród budowlanych. Występują najczęściej na połączeniu płyt balkonowych ze stropem, w wieńcach, nadprożach, w ościeżach otworów okiennych i drzwiowych. Wszystkie te miejsca wymagają starannego ocieplenia.
W miejscach tych może się gromadzić para wodna, sprzyjając rozwojowi pleśni i grzybów.
Wentylacja
Staranne ocieplenie domu umożliwia radykalne zmniejszenie strat ciepła przenikającego przez przegrody. Wówczas konieczność ogrzewania pomieszczeń wynika przede wszystkim z tego, że na skutek działania wentylacji napływa do nich zimne powietrze. Udział strat ciepła na wentylację w całkowitych stratach ocieplonego domu wynosi nawet 50%. Warto zainstalować w domu urządzenie do jego odzysku z wywiewanego powietrza, czyli rekuperator.
Osoby myślące perspektywicznie wiedzą, że użycie odpowiednich materiałów i techniki w budownictwie energooszczędnym to przedłużenie życia budynku. Dzięki podniesieniu standardu izolacyjności poprawia się mikroklimat środowiska domowego a tym samym zdrowie domowników.